Adet Düzensizliği Tedavisi

Adet düzensizliği tedavisi, 2026 yılı itibarıyla kadın sağlığının en sık başvuru nedenlerinden biri olmaya devam etmektedir. Menstrüel siklusun süre, sıklık, kanama miktarı veya düzenliliğindeki sapmalar; polikistik over sendromu (PCOS), tiroid disfonksiyonu, hiperprolaktinemi, endometrial patolojiler, koagülopatiler, stres, obezite ve peri-menopozal geçiş gibi çok sayıda faktöre bağlı olabilir. Bu rehber; FIGO 2018 (güncelleme 2025), ACOG 2026, ESHRE 2026 ve Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (TJOD) 2026 kılavuzları ışığında, kanıta dayalı tanı algoritmalarını, ilaç tedavilerini, minimal invaziv girişimleri ve yaşam tarzı önerilerini kapsamaktadır.

Adet Düzensizliği Nedir? 2026 FIGO Sınıflaması

Normal menstrüel siklus; 24-38 gün aralığında, ±4 günlük varyasyonla, 8 günü aşmayan ve toplam 80 ml'yi geçmeyen kanamayla karakterizedir. FIGO'nun anormal uterin kanama (AUB) sınıflamasında sıklık, düzenlilik, süre ve kanama volumu ayrı ayrı değerlendirilir. 2026 güncellemesiyle birlikte PALM-COEIN sisteminde "Endometrial" alt grubuna epigenetik biyomarker temelli mikroskobik disfonksiyon (Endometrial-M) alt kategorisi eklenmiştir.

• Polip (AUB-P) — Endometrial polipler; sonohisterografi veya ofis histeroskopiyle tanı konur.
• Adenomyozis (AUB-A) — MUSA 2025 kriterleriyle transvajinal USG; şüpheli olgularda 3T MRG.
• Leiomyom (AUB-L) — FIGO 0-8 tipleme; submüköz miyomlar hipermenoreye en sık yol açan alt gruptur.
• Malignite ve hiperplazi (AUB-M) — 45 yaş üstü veya risk faktörü olanlarda endometrial örnekleme zorunlu.
• Koagülopati (AUB-C) — Adolesanlarda von Willebrand hastalığı ilk sıralarda taranmalıdır.
• Ovulatuar disfonksiyon (AUB-O) — PCOS, tiroid, hiperprolaktinemi, hipotalamik amenore.
• Endometrial (AUB-E) — Lokal hemostaz bozuklukları; 2026'da endometrial mikrobiyom disbiyozu ile ilişkilendirilmiştir.
• İatrojenik (AUB-I) — Antikoagülan, GnRH agonistleri, RİA'lar.
• Sınıflandırılamayan (AUB-N) — Arteriyovenöz malformasyon, sezaryen skar defekti (isthmocele).

Adet Düzensizliği Türleri ve Klinik Tanımlar

Adet düzensizliği tek bir hastalık değildir; kanamanın karakterine göre farklı tablolar oluşturur. 2026 terminolojisiyle:

• Amenore: 15 yaşına kadar hiç adet görmemek (primer) veya 3 ay üst üste adet olmamak (sekonder).
• Oligomenore: Siklus aralığının 38 günden uzun sürmesi.
• Polimenore: Sıklığın 24 günden kısa olması.
• Menoraji (Ağır Menstrüel Kanama-HMB): Yaşam kalitesini etkileyen, toplam kaybı 80 ml'yi geçen kanama.
• Metroraji: Siklus dışı düzensiz kanamalar.
• Menometroraji: Hem sık hem uzun süreli kanama.
• Dismenore: Ağrılı adet; primer (idiopatik) veya sekonder (endometriozis, adenomyozis).
• Postkoital kanama: Servikal patoloji araştırılmalıdır.

2026 Kanıta Dayalı Tanı Algoritması

1. Anamnez ve Menstrüel Günlük

Hasta değerlendirmesinde ilk basamak, dijital menstrüel takip uygulamalarıyla (Flo, Clue, Natural Cycles vb.) elde edilen en az 3 aylık siklus verisidir. 2026'da AI destekli semptom fenotipleme araçları, PCOS ve tiroid disfonksiyonunu %94 doğrulukla ön tanı listesine sokabilmektedir.

2. Fizik ve Jinekolojik Muayene

BMI, kan basıncı, hirsutizm skoru (mFG), akne, akantozis nigrikans, tiroid palpasyonu, meme muayenesi (galaktore), spekulum ve bimanuel muayene standart uygulamadır.

3. Laboratuvar Panel — TJOD 2026 Önerisi

• β-hCG (gebelik ekartasyonu — her yaşta zorunlu)
• Tam kan sayımı, ferritin (anemi ve demir depoları)
• TSH, serbest T4
• Prolaktin (sabah, stres oluşturmadan)
• FSH, LH, östradiol (siklus 2-5. gün)
• Total ve serbest testosteron, DHEAS, SHBG, 17-OH progesteron
• HbA1c, açlık insülini, lipid profili
• 25-OH D vitamini
• Koagülasyon paneli (PT, aPTT, vWF antijen ve aktivite — adolesanlarda)
• AMH (over rezervi; peri-menopozal değerlendirme)

4. Görüntüleme

Transvajinal ultrasonografi (TVUSG) altın standarttır. Endometrial kalınlık, over morfolojisi (PCOS için Rotterdam 2024 revizyonu: ≥20 folikül/over veya ≥10 ml volüm), miyom haritalaması ve adenomyozis MUSA kriterleri değerlendirilir. Şüpheli olgularda sonohisterografi (SIS), ofis histeroskopi ve 3T MRG kullanılır.

5. Endometrial Örnekleme

45 yaş ve üzeri tüm AUB olgularında, 45 yaş altı ancak persistan AUB, obezite (BMI ≥30), nulliparite, PCOS, tamoksifen kullanımı, aile öyküsü (Lynch sendromu) varsa Pipelle biyopsi veya histeroskopik biyopsi endikedir.

Nedenlere Göre Adet Düzensizliği Tedavisi

Polikistik Over Sendromu (PCOS) Kaynaklı Düzensizlik

2026 uluslararası PCOS kılavuzu, ovulatuar disfonksiyonun düzeltilmesinde yaşam tarzı modifikasyonunu birinci basamak olarak korumuştur. %5-10 kilo kaybı, sikluslerin %60'a varan oranda düzelmesini sağlar. Farmakolojik seçenekler:

• Kombine oral kontraseptifler (KOK): Etinilestradiol + drospirenon veya siproteron asetat kombinasyonları; hem siklus regülasyonu hem hiperandrojenizm için ilk sıra.
• Progestin çekilme kanaması: Endometrial korunma için 3 ayda bir 10-14 gün medroksiprogesteron asetat 10 mg veya mikronize progesteron 200 mg.
• Metformin: İnsülin direnci ve BMI ≥25 olgularda 1500-2000 mg/gün.
• İnositol (myo + D-chiro 40:1): 4 g/gün, 2026 meta-analizleri metabolik ve ovulatuar iyileşme gösterdi.
• GLP-1 analogları (semaglutid, tirzepatid): Obez PCOS olgularında off-label ancak giderek yaygın; 2026 FDA/EMA endikasyon genişlemesi bekleniyor.

Tiroid Kaynaklı Adet Düzensizliği

Hipotiroidizmde levotiroksin ile TSH 0.5-2.5 mIU/L hedeflenir; siklus genellikle 3 ay içinde düzelir. Hipertiroidide metimazol veya radyoaktif iyot tedavisi sonrası menstrüel patern normalleşir.

Hiperprolaktinemi

Kabergolin 0.25-0.5 mg haftada 2 kez ilk tercihtir; makroadenom varlığında hipofiz MRG ve endokrinoloji konsültasyonu şarttır.

Miyom (AUB-L) Tedavisi

• Medikal: LNG-RİA (Mirena) — HMB'de birinci basamak; ulipristal asetat (Avrupa'da sınırlı); GnRH antagonistleri (relugoliks kombinasyon tableti) — 2026'da Türkiye'de ruhsatlı.
• Girişimsel: Histeroskopik miyomektomi (submüköz), laparoskopik/robotik miyomektomi, uterin arter embolizasyonu (UAE), MRG kılavuzlu fokuslanmış ultrasonografi (MRgFUS), radyofrekans ablasyon (Acessa).
• Cerrahi: Fertilite tamamlanmışsa histerektomi kesin çözümdür.

Adenomyozis

LNG-RİA, GnRH antagonistleri, dienogest 2 mg/gün; refrakter olgularda adenomyomektomi veya histerektomi.

Endometrial Polip

Ofis histeroskopi ile polipektomi tanı ve tedaviyi aynı seansta sağlar.

Koagülopati

Traneksamik asit 1 g × 3-4/gün (adet günlerinde), desmopressin (vWF eksikliği), LNG-RİA, hematoloji ortak takibi.

Peri-menopozal Kanama Düzensizliği

LNG-RİA, düşük doz KOK (sigara içmeyen, ≤50 yaş), siklik progestin, endometrial ablasyon (NovaSure, Minerva), gerekirse histerektomi.

Adolesan Adet Düzensizliği

Menarş sonrası ilk 2-3 yıl anovulatuar sikluslar fizyolojiktir. Ağır kanama varsa vWF taraması, ferritin ve KOK/traneksamik asit tedavisi uygulanır. 2026 AAP kılavuzu; adolesanlarda LNG-RİA'nın güvenli ve etkin olduğunu doğrulamıştır.

2026 İlaç Tedavileri — Genişletilmiş Tablo

Aşağıdaki ajanlar, ağır menstrüel kanama (HMB) ve düzensiz sikluslarda kanıt seviyesi A-B düzeyindedir:

• Traneksamik asit: Non-hormonal; kanamayı %40-50 azaltır. Trombofili öyküsünde dikkat.
• NSAİİ (mefenamik asit, naproksen): Kanamayı %20-30 azaltır, dismenoreye etkilidir.
• LNG-RİA (52 mg): Kanamayı %90 azaltır; 8 yıla kadar etkindir.
• KOK: Siklus regülasyonu, HMB azaltımı, dismenore.
• Oral/vajinal progestinler: Siklik veya sürekli.
• GnRH antagonistleri (relugoliks-E2-NETA): Miyom ve endometriozise bağlı HMB'de günlük tek tablet.
• Selektif progesteron reseptör modülatörleri: Ulipristal asetat (hepatik güvenlik izlemi).
• Dienogest 2 mg: Endometriozis-adenomyozis kaynaklı düzensizlikte.

Cerrahi ve Minimal İnvaziv Seçenekler

• Histeroskopik polipektomi/miyomektomi
• Endometrial ablasyon: NovaSure (radyofrekans), Minerva (plazma), termal balon; fertilite planlaması bitmiş olgularda.
• Laparoskopik/robotik miyomektomi
• Uterin arter embolizasyonu (UAE)
• MRgFUS
• Total laparoskopik histerektomi (TLH): Refrakter olgularda altın standart.

Beslenme, Yaşam Tarzı ve Bütünsel Yaklaşım

2026 kanıtları, mikrobiyata ve inflamasyon aksının menstrüel düzenlilik üzerindeki rolünü güçlendirmiştir. Akdeniz diyeti, düşük glisemik indeks, omega-3 (2 g/gün EPA+DHA), D vitamini (25-OH D hedefi ≥40 ng/ml), inositol, N-asetilsistein, magnezyum bisglisinat, çinko ve myo-inositol suplementasyonu; PCOS ve fonksiyonel hipotalamik amenore olgularında adjuvan olarak önerilmektedir. Düzenli aerobik + direnç egzersizi (haftada 150-300 dk), uyku hijyeni (7-9 saat), stres yönetimi (mindfulness, KDT) siklus düzenini kalıcı olarak iyileştirir.

Türkiye 2026 Tedavi Maliyet Aralıkları (İstanbul Referansı)

• Detaylı jinekolojik muayene + TVUSG: 2.500-5.000 TL
• Hormon paneli (kapsamlı): 3.500-6.500 TL
• Ofis histeroskopi: 12.000-22.000 TL
• LNG-RİA uygulaması: 7.500-14.000 TL (cihaz dahil)
• Endometrial ablasyon: 45.000-90.000 TL
• Laparoskopik miyomektomi: 90.000-180.000 TL
• Uterin arter embolizasyonu: 120.000-220.000 TL
• Total laparoskopik histerektomi: 130.000-260.000 TL

Ne Zaman Doktora Başvurmalı? (Kırmızı Bayraklar)

• 3 aydan uzun süreli amenore (gebelik dışında)
• 7 günden uzun süren veya saatte 1 ped ıslatan kanama
• Postkoital veya postmenopozal kanama
• Şiddetli, iş göremezliğe yol açan dismenore
• Anemi semptomları (halsizlik, çarpıntı, saç dökülmesi)
• Ani hirsutizm, ses kalınlaşması, virilizasyon bulguları
• Galaktore, baş ağrısı, görme alanı defekti

Prognoz ve İzlem

Doğru fenotiplendirme ile adet düzensizliğinin %85-90'ı medikal tedaviye yanıt verir. LNG-RİA veya GnRH antagonistleri ile HMB olgularında 6 ay içinde hemoglobin ve ferritin değerleri normale döner. PCOS olgularında yaşam tarzı + metformin/inositol kombinasyonu, 6-12 ay içinde sikluslerin %70'inde düzelme sağlar. Peri-menopozal geçişte ise semptomlar 2-4 yıl içinde kendiliğinden gerileyebilir; bu süreçte endometrial koruma esastır.

Sık Kullanılan 2026 Klinik Skorlar

• PBAC (Pictorial Blood Loss Assessment Chart): ≥100 puan HMB.
• Rotterdam 2024 PCOS kriterleri
• MUSA 2025 adenomyozis kriterleri
• FIGO PALM-COEIN 2025 sınıflaması
• mFG hirsutizm skoru

Sonuç

Adet düzensizliği; basit bir "hormon dengesizliği" değil, kadın sağlığının çok boyutlu bir göstergesidir. 2026 itibarıyla FIGO PALM-COEIN sınıflaması, AI destekli menstrüel takip, GnRH antagonisti kombinasyon tabletleri, LNG-RİA'nın adolesandan peri-menopoza tüm yaşlarda güvenli kullanımı ve GLP-1 analoglarının PCOS'ta artan rolüyle tedavi paradigmaları köklü biçimde dönüşmüştür. Erken ve doğru tanı, kişiye özel medikal veya minimal invaziv tedavi ile kadınların yaşam kalitesi belirgin şekilde artırılabilmektedir. Kadın Sağlığı Rehberi olarak her hastanın bireysel fenotipine uygun, kanıta dayalı ve şeffaf bir yaklaşım sunmayı ilke edinmekteyiz.